dr Paweł Rodak, Uniwersytet Warszawski

Między pismem a drukiem. Przypadek dzienników osobistych

W trakcie warsztatu zaproponuję rozumienie dzienników osobistych, a więc serii prywatnych, datowanych zapisów, jako codziennej praktyki piśmiennej, w której warstwa tekstowa i materialna są równie ważne ze względu na funkcje i znaczenie tej praktyki. Zacznę od najprostszej konstatacji: materialną postacią dziennika osobistego, z jaką najczęściej obcujemy w trakcie lektury, jest książka drukowana. Bardzo rzadko zdarza nam się czytać, czy choćby oglądać dzienniki takie, jakimi faktycznie były w czasie ich prowadzenia czy późniejszego przechowywania, odczytywania lub wykorzystywania do różnych praktycznych celów przez diarystów. To możliwe jest jedynie w archiwach lub - pośrednio - poprzez zdjęcia dzienników w albumach i książkach, mikrofilmy czy ich cyfrowe wersje. I właśnie analiza oryginalnych, archiwalnych dzienników będzie dla mnie stanowiła punkt wyjścia do zastanowienia się, jak zmienia się dziennik przechodząc od pisma do druku.

Zaprezentuję i skomentuję zdjęcia rękopisów i maszynopisów kilku dzienników pisarzy i artystów (m.in. Marii Dąbrowskiej, Witolda Gombrowicza, Józefa Czapskiego). Pokażę, w jaki sposób dziennik w kontekście codziennego pisania jest zupełnie innym dziennikiem niż ten, z którym obcujemy w kontekście jego książkowej lektury. Kategoria kontekstu przy analizie dzienników będzie dla mnie kategorią pierwszoplanową. Jednocześnie zwrócę uwagę na to, w czym dzienniki pisarzy przypominają inne dzienniki osobiste prowadzone przez nie pisarzy, a na czym polega ich specyfika i literacki charakter.

Paweł Rodak (ur. 1967) - historyk literatury i kultury polskiej, kulturoznawca, kierownik Zakładu Historii Kultury w Instytucie Kultury Polskiej na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego. Zajmuje się historią literatury i kultury polskiej XX wieku (ze szczególnym uwzględnieniem okresu wojennego i diarystyki) oraz antropologią słowa w kulturze (przede wszystkim praktykami pisma i druku). Autor książek Wizje kultury pokolenia wojennego (2000) Pismo, książka, lektura. Rozmowy : Le Goff, Chartier, Hébrard, Fabre, Lejeune (2009) oraz opracowania Pamiętnika Andrzeja Trzebińskiego (2001). Współredaktor tomów: Antropologia kultury. Zagadnienia i wybór tekstów (2005), Wojna : doświadczenie i zapis. Nowe źródła, problemy, metody badawcze (Kraków 2006), Antropologia pisma. Od teorii do praktyki (w druku); współautor podręcznika do wiedzy o kulturze dla szkół ponadgimnazjalnych Człowiek w kulturze (2006). Przygotowuje rozprawę habilitacyjną o dziennikach polskich pisarzy w XX wieku.